Bỏ qua đến nội dung

Đỉnh Pu Si Lung Lai Châu - Nóc nhà biên cương kỳ vĩ thượng nguồn sông Đà

Đỉnh Pu Si Lung Lai Châu là ngọn núi biên cương kỳ vĩ vươn cao 3.083 mét so với mực nước biển tại xã Pa Vệ Sử, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Sừng sững giữa vùng sông núi hiểm trở nơi thượng nguồn sông Đà tiếp giáp biên giới Việt - Trung, khối núi này bảo tồn hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa tầng, quần thể sâm quý hiếm cùng dấu ấn chủ quyền thiêng liêng nơi cực Tây Bắc.

NSSC Lai ChâuĐăng: Cập nhật lần cuối: 17 phút đọc

Toàn cảnh biển mây bồng bềnh bao phủ sườn núi hùng vĩ tại đỉnh Pu Si Lung Lai Châu nơi biên cương

Đỉnh Pu Si Lung Lai Châu là ngọn núi biên cương kỳ vĩ vươn cao 3.083 mét so với mực nước biển tại xã Pa Vệ Sử, huyện Mường Tè, tỉnh Lai Châu. Sừng sững giữa vùng sông núi hiểm trở nơi thượng nguồn sông Đà tiếp giáp biên giới Việt - Trung, khối núi này bảo tồn hệ sinh thái rừng nguyên sinh đa tầng, quần thể sâm quý hiếm cùng dấu ấn chủ quyền thiêng liêng nơi cực Tây Bắc.

Địa thế biên cương và kiến tạo của đỉnh Pu Si Lung Lai Châu

Nằm án ngữ ở khu vực địa đầu phía tây bắc của tỉnh Lai Châu, đỉnh Pu Si Lung Lai Châu giữ vị trí là một trong những khối núi cao và có địa hình chia cắt phức tạp bậc nhất trên lãnh thổ Việt Nam. Cấu trúc địa mạo sừng sững như bức tường thành tự nhiên của dãy núi này được định hình qua hàng trăm triệu năm vận động kiến tạo vỏ Trái Đất kết hợp với quá trình xâm thực sâu của mạng lưới sông suối đầu nguồn.

Tọa độ tự nhiên tại xã Pa Vệ Sử huyện Mường Tè

Về mặt tọa độ địa lý và phạm vi hành chính, khối núi Pu Si Lung nằm trải dài trên địa bàn xã Pa Vệ Sử huyện Mường Tè, cách trung tâm thị trấn Mường Tè khoảng 30 km về phía đông bắc và cách thành phố Lai Châu hơn 130 km về phía tây bắc. Toàn bộ sườn phía tây nam, phía nam và đông nam của khối núi nằm sâu trong lãnh thổ Việt Nam thuộc huyện Mường Tè, trong khi sống núi chính ở phía bắc chạy dọc theo đường phân thủy tự nhiên trên dãy núi biên giới Việt - Trung, tiếp giáp huyện Kim Bình thuộc tỉnh Vân Nam.

Với độ cao tuyệt đối đạt 3.083 mét so với mực nước biển theo số liệu đo đạc địa hình gắn trên chóp tam giác trắc địa, Pu Si Lung là ngọn núi cao thứ hai tại Việt Nam chỉ xếp sau đỉnh Fansipan (3.143 mét) và đứng đầu trong hệ thống các đỉnh núi trên 3.000 mét nằm trên địa phận tỉnh Lai Châu, vượt qua cả đỉnh Pu Ta Leng Lai Châu (3.049 mét) và đỉnh Bạch Mộc Lương Tử Lai Châu (3.046 mét). Nhờ độ cao vượt trội và vị thế tọa lạc ngay trên đường phân thủy quốc gia, ngọn núi từ lâu đã được mệnh danh là nóc nhà của vùng biên cương cực Tây Bắc. Toàn bộ chân núi bị bao vây bởi những thung lũng chữ V sâu hàng nghìn mét và rừng già nguyên sinh, với tuyến đường mòn tự nhiên nối từ thung lũng Pa Vệ Sử lên tới đỉnh 3.083 mét kéo dài hơn 40 km theo đường sườn núi.

Tiêu chí địa lý và tự nhiên Thông số và đặc điểm thực địa tại khối núi Giá trị khoa học, sinh thái và văn hóa bản địa
Vị trí hành chính Xã Pa Vệ Sử, huyện Mường Tè, phía tây bắc tỉnh Lai Châu Vùng phên dậu chiến lược nơi địa đầu biên giới Tây Bắc của Tổ quốc
Độ cao tuyệt đối 3.083 mét so với mực nước biển (cao thứ hai tại Việt Nam) Đỉnh núi cao nhất trên đường biên giới tự nhiên khu vực Tây Bắc
Cấu trúc địa chất Đá granit phức hệ Po Sen - Pu Si Lung và đá biến chất cổ đại Tạo lập địa hình sườn dốc hiểm trở, sống núi sắc nhọn và vách đá cao
Hệ thống thủy văn Lưu vực sông Nậm Sì Lường và các phụ lưu thượng nguồn sông Đà Nguồn cung cấp nước mặt dồi dào cho lưu vực hồ Thủy điện Lai Châu
Đai cao sinh thái Phân hóa từ rừng kín thường xanh á nhiệt đới đến rừng lùn đỉnh núi Khu bảo tồn tự nhiên của sâm Lai Châu, đỗ quyên cổ thụ và động vật quý
Cộng đồng cư dân chân núi Dân tộc La Hủ và dân tộc Hà Nhì tại các bản làng xã Pa Vệ Sử Gìn giữ tri thức rừng đầu nguồn, tín ngưỡng thờ thần rừng và nghề thủ công

Quá trình nâng cao khối núi granit cổ đại

Khối núi Pu Si Lung nằm trong đới cấu trúc địa chất sông Đà - Mường Tè, sát rìa phía tây của đới nâng Phan Xi Păng. Nền móng được cấu tạo chủ yếu bởi các thành tạo đá xâm nhập granit, granodiorit và granit biotit có tuổi Cổ sinh muộn đến Trung sinh sớm, kết hợp cùng đá phiến thạch anh và đá gneiss biến chất. Trong kỷ Đệ Tam và kỷ Đệ Tứ gắn liền với chu kỳ tạo sơn Himalaya, chuyển động nâng kiến tạo tân kỳ biên độ lớn đã đẩy khối đá granit Pa Vệ Sử vươn cao lên trên 3.000 mét.

Song song với quá trình nâng kiến tạo là hoạt động đào lòng sâu của dòng chính thuộc thượng nguồn sông Đà cùng mạng lưới phụ lưu cấp một, tạo nên độ dốc sườn núi trung bình từ 35 đến 55 độ. Hệ thống thủy văn bắt nguồn từ khối núi phát triển theo mạng lưới cành cây dày đặc, trong đó trục thoát nước quan trọng nhất ở sườn nam và tây nam là sông Nậm Sì Lường. Dòng Nậm Sì Lường nhận nước từ các khe suối trên độ cao 2.200 đến 2.800 mét, vượt qua nhiều bậc thác đá tảng giữa hai xã Pa Vệ Sử và Pa Ủ trước khi hợp lưu vào sông Đà và bổ sung trữ lượng nước cho lòng hồ Thủy điện Lai Châu ở phía hạ lưu.

Toàn cảnh biển mây bồng bềnh bao phủ sườn núi hùng vĩ tại đỉnh Pu Si Lung Lai Châu nơi biên cương
Toàn cảnh biển mây bồng bềnh bao phủ sườn núi hùng vĩ tại đỉnh Pu Si Lung Lai Châu nơi biên cương

Hình 1 - Biển mây trắng cuồn cuộn bao phủ những sống núi granit hùng vĩ trên khu vực đỉnh Pu Si Lung Lai Châu.

Hệ sinh thái rừng già đa tầng trên đỉnh Pu Si Lung Lai Châu

Nhờ sự kết hợp giữa biên độ đai cao trải dài từ 800 mét lên tới trên 3.000 mét và vị thế biệt lập ít chịu tác động của con người, đỉnh Pu Si Lung Lai Châu bảo tồn được một hệ sinh thái rừng nguyên sinh núi cao gần như nguyên vẹn. Theo chiều thẳng đứng từ thung lũng sông Nậm Sì Lường lên tới chóp núi, thảm thực vật và chế độ tiểu khí hậu biến đổi rõ rệt qua bốn đai sinh thái nối tiếp nhau, tạo nên một bảo tàng tự nhiên sống động giữa đại ngàn Mường Tè.

Phân tầng khí hậu và rừng đỗ quyên cổ thụ

Do nằm ở độ cao lớn và đón nhận trực tiếp các luồng gió mùa kết hợp hoàn lưu địa phương vùng thung lũng sông Đà, chế độ khí hậu trên khối núi Pu Si Lung mang tính chất á nhiệt đới núi cao ở sườn trung bình và chuyển sang ôn đới núi cao lạnh ẩm ở độ cao từ 2.400 mét trở lên. Khi các thung lũng thấp tại huyện Mường Tè có nhiệt độ trung bình khoảng 22 đến 24 độ C thì trên khu vực đỉnh 3.083 mét, nhiệt độ trung bình năm chỉ dao động quanh ngưỡng 8 đến 12 độ C, mùa đông thường xuất hiện băng giá và từ tháng mười đến tháng tư hằng năm hình thành biển mây trắng xóa ở độ cao 2.000 đến 2.600 mét.

Sự phân hóa khí hậu theo đai cao đã kiến tạo nên bốn tầng thảm thực vật đặc trưng. Ở đai thấp từ 800 đến 1.600 mét dọc thung lũng Nậm Sì Lường là rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới với các loài cây gỗ lớn thuộc họ Dẻ, họ Long não, họ Ngọc lan, pơ mu. Đai cao từ 1.600 đến 2.400 mét là rừng hỗn giao lá rộng và lá kim núi cao phủ rêu phong dày. Từ độ cao 2.400 đến 2.850 mét là vương quốc của những cánh rừng đỗ quyên cổ thụ hàng trăm năm tuổi bung nở hoa đỏ, hồng, vàng, trắng vào mùa xuân, trước khi chuyển thành đới rừng trúc lùn núi cao từ cao độ 2.850 mét lên tới đỉnh 3.083 mét.

Quần thể dược liệu quý hiếm dưới tán rừng nguyên sinh

Hệ sinh thái dưới tán rừng già từ độ cao 1.600 đến 2.300 mét tại xã Pa Vệ Sử là cái nôi sinh trưởng tự nhiên quan trọng bậc nhất của cây sâm Lai Châu — loài dược liệu đặc hữu quý hiếm của Việt Nam có tên khoa học là Panax vietnamensis var. fuscidiscus. Dưới vòm lá rừng kín thường xanh có độ tàn che từ 70 đến 85%, tầng đất mùn núi cao tơi xốp giàu khoáng chất phong hóa từ đá granit cùng bầu không khí lạnh ẩm quanh năm đã tạo nên môi trường sinh thái hoàn hảo cho loài sâm quý này tích lũy hàm lượng hoạt chất saponin vượt trội, trong đó có hợp chất Majonoside-R2 đặc trưng.

Cùng chung sinh cảnh dưới tán rừng ẩm Pa Vệ Sử với cây sâm bản địa là nhiều loài cây thuốc quý hiếm khác như thất diệp nhất chi hoa, tam thất hoang, lan kim tuyến và hoàng tinh hoa đỏ. Hệ thực vật rừng đa dạng trổ hoa quanh năm trên sườn núi còn nuôi dưỡng các đàn ong mật tự nhiên làm tổ trên vách đá cao, tạo nên sản vật mật ong rừng Mường Tè thơm hương thảo dược núi cao, bên cạnh những quần thể chè cổ thụ Tà Tổng hàng trăm năm tuổi vươn mình giữa đại ngàn.

Thảm rừng nguyên sinh xanh thẫm và địa hình núi cao hiểm trở trên hành trình lên đỉnh Pu Si Lung Lai Châu
Thảm rừng nguyên sinh xanh thẫm và địa hình núi cao hiểm trở trên hành trình lên đỉnh Pu Si Lung Lai Châu

Hình 2 - Thảm rừng kín thường xanh á nhiệt đới và địa hình chia cắt sâu trên sườn khối núi Pu Si Lung tại huyện Mường Tè.

Dấu ấn cột mốc và bản sắc quanh đỉnh Pu Si Lung Lai Châu

Vượt lên trên tầm vóc của một danh thắng địa mạo tự nhiên, đỉnh Pu Si Lung Lai Châu còn là biểu tượng thiêng liêng gắn liền với lịch sử xác lập, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ quốc gia và là không gian sinh tồn lâu đời của cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng biên viễn huyện Mường Tè. Mỗi con suối, vách đá và bản làng nơi chân núi đều lưu giữ những câu chuyện lịch sử và bản sắc văn hóa độc đáo.

Cột mốc biên giới số 42 giữa đại ngàn

Trên hành trình khảo sát địa lý dọc theo sống núi phía bắc của khối núi Pu Si Lung, một điểm nhấn mang ý nghĩa lịch sử và chủ quyền sâu sắc chính là cột mốc biên giới số 42 nằm ở độ cao gần 2.800 mét so với mực nước biển. Được chế tác từ đá hoa cương nguyên khối bền vững trước băng tuyết và gió bão vùng núi cao, cột mốc số 42 đứng trang nghiêm trên sống núi phân thủy hiểm trở giữa rừng trúc lùn, đánh dấu ranh giới lãnh thổ quốc gia trên tuyến biên giới đất liền Việt Nam - Trung Quốc đi qua địa bàn xã Pa Vệ Sử, huyện Mường Tè.

Trong dòng chảy lịch sử dân tộc, vùng núi sông hiểm yếu Mường Tè và thượng nguồn sông Đà từ lâu đã giữ vị trí phên dậu chiến lược bảo vệ biên cương phía tây bắc của đất nước. Ngay từ mùa đông năm Tân Hợi (1431), sau khi dẹp yên các thế lực phản loạn ở vùng Tây Bắc, đức vua Lê Thái Tổ đã cho khắc bài minh văn bất hủ lên vách đá Pú Huổi Chỏ bên bờ bắc sông Đà — di tích quốc gia đặc biệt bia cổ Lê Lợi sông Đà ngày nay — để răn dạy các tù trưởng biên viễn giữ trọn đạo trung nghĩa và khẳng định chủ quyền cương vực quốc gia.

Tiếp nối mạch nguồn truyền thống giữ đất giữ rừng của cha ông, công tác tuần tra bảo vệ đường biên, cột mốc số 42 và gìn giữ an ninh trật tự trên sườn núi Pu Si Lung luôn được cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Pa Vệ Sử phối hợp chặt chẽ cùng đồng bào địa phương thực hiện bền bỉ. Truyền thống kiên cường bám trụ nơi biên ải của quân và dân huyện Mường Tè cũng gắn liền với tấm gương chiến đấu dũng cảm bảo vệ bình yên vùng biên giới của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lý Vần Sủ.

Đời sống văn hóa của người La Hủ và Hà Nhì

Bao quanh chân núi Pu Si Lung trên địa bàn xã Pa Vệ Sử và các xã lân cận của huyện Mường Tè như Pa Ủ, Ka Lăng, Thu Lũm là không gian cư trú lâu đời của cộng đồng dân tộc La Hủ và dân tộc Hà Nhì. Trong đời sống tinh thần của người La Hủ và người Hà Nhì dưới chân núi, những cánh rừng nguyên sinh trên sườn núi Pu Si Lung và dòng suối Nậm Sì Lường luôn được tôn kính như không gian linh thiêng có thần rừng, thần suối ngự trị. Vào dịp cuối năm âm lịch khi mùa màng đã thu hoạch xong, khắp các bản làng vùng biên Mường Tè lại rộn ràng không khí đón lễ Tết Hồ Sự Chà của người Hà Nhì Mường Tè với tiếng trống, tiếng chiêng ngân vang cầu chúc năm mới mưa thuận gió hòa, đồng thời hướng lòng thành kính về biểu tượng tâm linh hòn đá thần Hòn Đá Trắng người Hà Nhì Mường Tè nơi cực Tây Bắc.

Gắn liền với nguồn nguyên liệu tự nhiên dưới tán rừng quanh vùng đệm núi cao là những nghề thủ công truyền thống tinh xảo. Đôi bàn tay khéo léo của các nghệ nhân bản địa đã dệt nên những bộ trang phục rực rỡ trong nghề dệt thổ cẩm người Hà Nhì Mường Tè với các họa tiết hình học mô phỏng núi cao; trong khi những người đàn ông La Hủ lại nổi tiếng khắp vùng với nghề đan ghế mây người La Hủ Mường Tè từ sợi song mây rừng dẻo dai. Trong văn hóa ẩm thực mùa xuân nơi thung lũng chân núi, đồng bào còn lưu giữ món xôi trứng kiến Mường Tè thơm bùi quyện giữa gạo nếp nương và trứng kiến đen thu hái trên cành cây rừng.

Giá trị sinh thái và bảo tồn đỉnh Pu Si Lung Lai Châu

Với độ cao 3.083 mét hùng vĩ, cấu trúc địa chất granit cổ đại cùng thảm rừng nguyên sinh đa tầng chứa đựng nguồn gen thực vật quý hiếm bậc nhất Việt Nam, đỉnh Pu Si Lung Lai Châu mang giá trị toàn diện cả về địa lý tự nhiên, bảo tồn đa dạng sinh học lẫn lịch sử văn hóa biên cương. Việc gìn giữ nguyên vẹn hệ sinh thái khối núi này có ý nghĩa sống còn đối với sự phát triển bền vững của toàn bộ lưu vực thượng nguồn sông Đà.

Vai trò rừng phòng hộ nơi thượng nguồn sông Đà

Trong mạng lưới sinh thái tự nhiên vùng Tây Bắc, toàn bộ khối núi Pu Si Lung và lưu vực sông Nậm Sì Lường đóng vai trò là khu rừng phòng hộ đầu nguồn trọng yếu bậc nhất của tỉnh Lai Châu. Thảm thực vật rừng nguyên sinh nhiều tầng tán cùng lớp thảm mục và rêu phong dày trên sườn núi hoạt động như một hồ chứa nước sinh học khổng lồ, giúp giữ nước mưa vào mùa hạ để ngăn chặn lũ ống, lũ quét và từ từ nhả nước ngầm vào mùa khô nhằm duy trì dòng chảy ổn định cho suối Nậm Sì Lường và dòng sông Đà.

Bên cạnh chức năng điều tiết nguồn nước, khu rừng nguyên sinh Pu Si Lung còn là hành lang đa dạng sinh học xuyên biên giới có giá trị khoa học quốc tế, nơi cư trú của nhiều loài thú và chim rừng quý hiếm như gấu ngựa, sơn dương, khỉ mốc, cầy vòi hương và gà lôi trắng. Đặc biệt, vùng lõi rừng kín thường xanh ở độ cao 1.700 đến 2.200 mét tại Pa Vệ Sử chính là ngân hàng gen tự nhiên nguyên gốc để bảo tồn giống sâm Lai Châu bản địa dưới tán rừng.

Định hướng gìn giữ đa dạng sinh học vùng biên viễn

Để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên vùng biên giới và thích ứng với biến đổi khí hậu, công tác quản lý, bảo tồn cảnh quan và hệ sinh thái tại khu vực núi Pu Si Lung đang được triển khai đồng bộ qua bốn nhóm giải pháp trọng tâm:

  • Bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng nguyên sinh và đai rừng đỗ quyên cổ thụ: Duy trì chế độ tuần tra kiểm lâm kết hợp biên phòng tại các tiểu khu rừng đầu nguồn xã Pa Vệ Sử, ngăn chặn triệt để hành vi xâm hại cây gỗ cổ thụ, rừng trúc lùn và quần thể hoa đỗ quyên trên độ cao 2.400 đến 3.083 mét.
  • Bảo tồn nguồn gen sâm Lai Châu và dược liệu quý dưới tán rừng già: Khoanh vùng bảo vệ sinh cảnh tự nhiên của cây sâm Lai Châu, thất diệp nhất chi hoa và lan kim tuyến tại sườn núi Pa Vệ Sử, phát triển mô hình nhân giống dược liệu dưới tán rừng gắn với sinh kế bền vững cho đồng bào La Hủ, Hà Nhì.
  • Quản lý chặt chẽ hoạt động khảo sát và bảo vệ môi trường suối Nậm Sì Lường: Thực hiện nghiêm quy chế kiểm soát khu vực biên giới Pa Vệ Sử, tuân thủ nguyên tắc không xả rác thải nhựa, phòng chống cháy rừng và giữ gìn sự trong lành tuyệt đối cho nguồn nước suối Nậm Sì Lường.
  • Gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc bản địa gắn với bảo vệ chủ quyền biên cương: Phát huy vai trò của già làng, trưởng bản và hương ước cộng đồng người La Hủ, người Hà Nhì trong việc bảo vệ rừng thiêng đầu nguồn, bảo tồn nghề thủ công và phối hợp cùng lực lượng biên phòng giữ vững cột mốc biên giới quốc gia.

Vẻ đẹp uy nghiêm của đỉnh núi cao 3.083 mét vươn lên giữa biển mây trắng xóa, sự trù phú của những cánh rừng đỗ quyên cổ thụ ôm ấp nguồn gen sâm quý cùng dấu ấn thiêng liêng nơi cột mốc biên cương đã khẳng định vị thế độc bản của đỉnh Pu Si Lung Lai Châu trên bản đồ tự nhiên Việt Nam. Để tìm hiểu sâu hơn về hệ thống danh thắng núi rừng, di tích lịch sử và kho tàng văn hóa của hai mươi dân tộc anh em trên địa bàn tỉnh, độc giả có thể tra cứu trực tiếp tại chuyên trang Lai Châu NSSC.

Chia sẻ:
LC

NSSC Lai Châu

laichau.nssc.gov.vn là nền tảng công nghệ của NSSC đồng hành cùng cộng đồng khởi nghiệp sáng tạo tại Lai Châu.

Xem thêm các bài trong chuyên mục Địa điểm Lai Châu.

Bài liên quan

Bài viết mới nhất